รวมกฎหมายเกี่ยวกับสัตว์ของประเทศไทย ครบ 9 พระราชบัญญัติ พร้อมโทษและลิงก์ราชกิจจานุเบกษา [อัปเดต 2569]

ประเทศไทยมีกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับสัตว์หลายฉบับ ครอบคลุมตั้งแต่การคุ้มครองสวัสดิภาพสัตว์เลี้ยง ไปจนถึงการอนุรักษ์สัตว์ป่า การควบคุมโรคระบาด และการประมง บทความนี้รวบรวม 9 พระราชบัญญัติสำคัญ พร้อมสาระสำคัญ บทลงโทษ และลิงก์ตรงไปยังราชกิจจานุเบกษาและหน่วยงานรัฐผู้รับผิดชอบ เพื่อให้ประชาชน นักศึกษากฎหมาย และผู้ที่ทำงานด้านสัตว์เข้าถึงข้อมูลได้อย่างถูกต้องและสะดวก

หมวด 1 — สวัสดิภาพสัตว์ทั่วไป

1. พระราชบัญญัติป้องกันการทารุณกรรมและการจัดสวัสดิภาพสัตว์ พ.ศ. 2557

Animal Cruelty Prevention and Welfare Act B.E. 2557 (2014)

📌 สาระสำคัญ: กฎหมายฉบับแรกของไทยที่คุ้มครองสัตว์จากการทารุณกรรมโดยตรง ครอบคลุมสัตว์เลี้ยงทุกประเภท ทั้งสัตว์บ้าน สัตว์ใช้งาน สัตว์แสดง และสัตว์ไม่มีเจ้าของ กำหนดให้เจ้าของต้องจัดสวัสดิภาพที่เหมาะสมในด้านการเลี้ยงดู การขนส่ง และการนำไปใช้งาน ห้ามกระทำใดๆ ที่ก่อให้เกิดความเจ็บปวดทรมานโดยไม่มีเหตุอันสมควร

🔗 อ้างอิง: ราชกิจจาฯ เล่ม 131/87ก/4 | กรมปศุสัตว์ (สำนักกฎหมาย) | คลังสารสนเทศรัฐสภา (PDF)

หมวด 2 — สัตว์ป่าและสัตว์คุ้มครอง

2. พระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2562

Wild Animal Conservation and Protection Act B.E. 2562 (2019) — ยกเลิก พ.ร.บ. ปี 2535

📌 สาระสำคัญ: กฎหมายหลักด้านสัตว์ป่าของไทย กำหนดบัญชีสัตว์ป่าสงวน 19 ชนิด (เช่น กระซู่ กูปรี นกเจ้าฟ้าหญิงสิรินธร) ห้ามล่า ครอบครอง ค้า นำเข้า-ส่งออก สัตว์ป่าสงวนและสัตว์ป่าคุ้มครองโดยไม่ได้รับอนุญาต ควบคุมการจัดตั้งสวนสัตว์ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า และสอดคล้องกับพันธกรณีอนุสัญญา CITES

🔗 อ้างอิง: ราชกิจจาฯ เล่ม 136/71ก/104 | กรมอุทยานแห่งชาติ (กองนิติการ) | หอสมุดรัฐสภา

3. พระราชบัญญัติงาช้าง พ.ศ. 2558

Ivory Act B.E. 2558 (2015)

📌 สาระสำคัญ: ออกมาตอบสนองแรงกดดันนานาชาติ (CITES) ให้ควบคุมการค้างาช้างอย่างเข้มงวด กำหนดให้เจ้าของงาช้างจากช้างบ้านต้องขึ้นทะเบียน ห้ามค้างาช้างจากช้างป่าและงาช้างจากต่างประเทศโดยไม่ได้รับอนุญาต เพื่อแก้ปัญหาไทยเป็นช่องทางฟอกงาช้างเถื่อนจากแอฟริกา

🔗 อ้างอิง: ราชกิจจาฯ เล่ม 132/3ก/1 | Government Data Catalog (DNP)

หมวด 3 — โรคระบาดสัตว์และสุขภาพสัตว์

4. พระราชบัญญัติโรคระบาดสัตว์ พ.ศ. 2558

Animal Epidemic Act B.E. 2558 (2015) — ยกเลิก พ.ร.บ. ปี 2499

📌 สาระสำคัญ: กำหนดมาตรการป้องกัน ควบคุม และกำจัดโรคระบาดสัตว์ เช่น ปากและเท้าเปื่อย ไข้หวัดนก พิษสุนัขบ้า ครอบคลุมสัตว์บก สัตว์ปีก และสัตว์น้ำบางประเภท กำหนดหน้าที่เจ้าของสัตว์ในการแจ้งโรค ควบคุมการเคลื่อนย้ายสัตว์ และอำนาจเจ้าหน้าที่ในการกักสัตว์ ทำลายสัตว์ หรือสั่งเพิกถอนสถานที่เลี้ยง

🔗 อ้างอิง: ราชกิจจาฯ เล่ม 132/14ก/22 | กรมปศุสัตว์ (สำนักกฎหมาย) | วุฒิสภา (PDF)

หมวด 4 — การฆ่าสัตว์เพื่ออาหาร

5. พระราชบัญญัติควบคุมการฆ่าสัตว์เพื่อการจำหน่ายเนื้อสัตว์ พ.ศ. 2559

Animal Slaughter Control Act B.E. 2559 (2016) — ยกเลิก พ.ร.บ. ปี 2535

📌 สาระสำคัญ: กำหนดให้การฆ่าสัตว์เพื่อจำหน่ายเนื้อต้องกระทำในโรงฆ่าสัตว์ที่ได้รับอนุญาตเท่านั้น มีระบบตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability) กำหนดมาตรฐานสุขาภิบาล และวิธีการฆ่าสัตว์ที่ลดความเจ็บปวด ควบคุมการขนส่งเนื้อสัตว์ และมีระบบขึ้นทะเบียนโรงฆ่าสัตว์ทั่วประเทศ

🔗 อ้างอิง: ราชกิจจาฯ เล่ม 133/85ก/9 | กรมปศุสัตว์ (สำนักกฎหมาย)

หมวด 5 — สัตว์เพื่องานวิทยาศาสตร์

6. พระราชบัญญัติสัตว์เพื่องานทางวิทยาศาสตร์ พ.ศ. 2558

Animals for Scientific Purposes Act B.E. 2558 (2015)

📌 สาระสำคัญ: กำหนดมาตรฐานการใช้สัตว์ในงานวิจัย การทดสอบ การสอน และการผลิตชีววัตถุ ตามหลัก 3Rs (Replacement, Reduction, Refinement) กำหนดให้ทุกโครงการที่ใช้สัตว์ต้องผ่านการอนุมัติจากคณะกรรมการกำกับดูแล (คกส.) ของสถาบันก่อนดำเนินการ

🔗 อ้างอิง: ราชกิจจาฯ เล่ม 132/18ก/1 | กระทรวง อว. | วุฒิสภา (สรุปสาระ)

หมวด 6 — อาหารสัตว์

7. พระราชบัญญัติควบคุมคุณภาพอาหารสัตว์ พ.ศ. 2558

Animal Feed Quality Control Act B.E. 2558 (2015)

📌 สาระสำคัญ: กำหนดมาตรฐานคุณภาพและความปลอดภัยของอาหารสัตว์ทั้งในและนำเข้าจากต่างประเทศ ควบคุมวัตถุเจือปน สารปนเปื้อน และสิ่งต้องห้ามในอาหารสัตว์ กำหนดให้ผู้ผลิตและนำเข้าต้องขึ้นทะเบียน เพื่อความปลอดภัยทั้งของสัตว์และผู้บริโภคเนื้อสัตว์ในห่วงโซ่อาหาร

🔗 อ้างอิง: ราชกิจจาฯ เล่ม 132/108ก/1 | กรมปศุสัตว์ (กองควบคุมอาหารและยาสัตว์)

หมวด 7 — การประมงและสัตว์น้ำ

8. พระราชกำหนดการประมง พ.ศ. 2558 (แก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2560)

Fisheries Act B.E. 2558 (2015)

📌 สาระสำคัญ: ออกเพื่อแก้ปัญหาการทำประมงผิดกฎหมาย (IUU Fishing) ที่ทำให้ไทยถูก EU ให้ใบเหลือง กำหนดระบบใบอนุญาตเรือประมง มาตรการอนุรักษ์ทรัพยากรสัตว์น้ำ ห้ามเครื่องมือทำลายล้าง ควบคุมการนำเข้า-ส่งออกสัตว์น้ำ และคุ้มครองแรงงานในภาคประมง

🔗 อ้างอิง: ราชกิจจาฯ เล่ม 132/108ก/1 | กรมประมง (fisheries.go.th)

หมวด 8 — สาธารณสุขและสัตว์เลี้ยงในชุมชน

9. พระราชบัญญัติการสาธารณสุข พ.ศ. 2535 (ส่วนที่เกี่ยวกับสัตว์)

Public Health Act B.E. 2535 (1992) — แก้ไขเพิ่มเติม ฉบับที่ 3 พ.ศ. 2560 | ฐานอำนาจข้อบัญญัติท้องถิ่น

📌 สาระสำคัญ (ส่วนเกี่ยวกับสัตว์): ให้อำนาจ อปท. ออกข้อบัญญัติท้องถิ่นควบคุมการเลี้ยงสัตว์ในชุมชน ห้ามเลี้ยงสัตว์ที่ก่อความรำคาญหรือเป็นอันตรายต่อสุขภาพ เป็นฐานกฎหมายสำหรับ “ข้อบัญญัติกรุงเทพมหานคร ว่าด้วยการควบคุมการเลี้ยงหรือปล่อยสัตว์” ที่เริ่มบังคับใช้ปี 2569 ซึ่งจำกัดจำนวนสุนัข-แมวตามขนาดพื้นที่บ้าน และบังคับจดทะเบียนฝังไมโครชิป

🔗 อ้างอิง: สำนักนโยบายและแผนฯ | Thai PBS: ข้อบัญญัติ กทม. 2569

ภาคผนวก — กฎหมายลำดับรองและระหว่างประเทศที่สำคัญ

CITES — อนุสัญญาระหว่างประเทศว่าด้วยการค้าชนิดพันธุ์ที่ใกล้สูญพันธุ์

ไทยเป็นภาคีอนุสัญญา CITES ตั้งแต่ปี 2526 บังคับใช้ผ่าน พ.ร.บ. สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2562 ควบคุมการค้าระหว่างประเทศของชนิดสัตว์ป่าและพืชป่าที่ใกล้สูญพันธุ์ผ่านระบบใบอนุญาต | 🌐 cites.org

กฎกระทรวงสำคัญที่ควรทราบ

• กฎกระทรวงกำหนดให้สัตว์ป่าบางชนิดเป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง — ออกตาม พ.ร.บ. สงวนฯ 2562 | ราชกิจจาฯ เล่ม 139 ตอนพิเศษ 235 ง
• กฎกระทรวงการประกอบกิจการฆ่าสัตว์ พ.ศ. 2564 — ออกตาม พ.ร.บ. ควบคุมการฆ่าสัตว์ฯ 2559 | ราชกิจจาฯ เล่ม 138 ตอนที่ 78 ก
• พ.ร.บ. สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2503 — ฉบับดั้งเดิม (ปัจจุบันถูกยกเลิกโดย พ.ร.บ. 2562) | ราชกิจจาฯ PDF (ฉบับเก่า)

สรุปตารางกฎหมายสัตว์ไทยทั้งหมด

📚 แหล่งข้อมูลหลัก: ราชกิจจานุเบกษา · กรมปศุสัตว์ · กรมอุทยานแห่งชาติ · คลังสารสนเทศรัฐสภา · สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ

รวบรวมและตรวจสอบข้อมูลโดย Claude AI | เมษายน 2569 | ควรตรวจสอบกับหน่วยงานรับผิดชอบโดยตรงสำหรับการใช้งานทางกฎหมาย | เรียบเรียงโดย KEEP_DARK [-ART-]

📰 ข่าวสัตว์ป่าที่เกี่ยวข้อง

• กระทิงห้วยขาแข้งพุ่งเป็น 1,400 ตัว — ฝูงใหญ่ที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
• กล้องดักถ่ายแก่งกระจาน เผยโฉม เสือโคร่ง “นาแดด” เสือดำ และจระเข้น้ำจืด
• ช้างป่าเขาใหญ่กว่า 50 ตัว แยกฝูง — โครงการแหล่งน้ำเร่งดึงพวกมันกลับป่า